Typowe wady farb przeciwkorozji oraz plan ich usuwania

1. Przepływ

Podczas malowania powierzchni pionowej część farby spływa pod wpływem siły grawitacji, co powoduje powstanie nieregularnych pasków i smug na cienkiej warstwie. Zjawisko to wynika często z powolnej parowania rozpuszczalnika, nanoszenia zbyt grubej warstwy (np. w miejscach intensywnego pędzelkowania), zbyt bliskiego natrysku, nieodpowiedniej wysokości aplikacji, niskiej lepkości farby, wysokiej zawartości par rozpuszczalnika w otaczającym powietrzu, niskiego przepływu powietrza lub złożonej geometrii malowanego przedmiotu, powodującej gromadzenie się farby w szczelinach. Aby zapobiec zaczepianiu (przepływowi) podczas aplikacji, konieczne jest ścisłe kontrolowanie lepkości farby oraz doskonalenie umiejętności operatora. Należy dostosować odległość natrysku oraz unikać jednoczesnego nanoszenia zbyt grubej warstwy.

2. Przegryzanie podłoża

Po nałożeniu warstwy wykończeniowej podkład może zostać „przegryziony” lub nawet oderwać się od podłoża, tworząc fałdy. Zjawisko to wynika z rozpuszczania i pęcznienia podkładu przez rozpuszczalnik zawarty w warstwie wykończeniowej. Główne przyczyny to nieodpowiednie dopasowanie podkładu do warstwy wykończeniowej lub zbyt grube nałożenie warstwy wykończeniowej przed całkowitym wyschnięciem podkładu. Istotne jest dobranie odpowiedniej farby oraz zapewnienie pełnego wyschnięcia podkładu przed nałożeniem warstwy wykończeniowej. Aby zapobiec przegryzaniu, pierwszą warstwę należy nałożyć cienko i odczekać chwilę przed nałożeniem drugiej warstwy.

3. Przepływ koloru

Kolor gruntu lub podłoża przenika do warstwy wykończeniowej, powodując jej zanieczyszczenie. Zjawisko to występuje, ponieważ organiczne barwniki lub żywice znajdujące się w gruncie są rozpuszczane przez rozpuszczalnik zawarty w warstwie wykończeniowej, co umożliwia przenikanie koloru do tej warstwy. Aby zapobiec przepływowi koloru, pomiędzy grunt a warstwę wykończeniową można nałożyć dodatkową warstwę powłoki izolującej grunt o skłonności do przenikania.

4. Biały

Zjawisko to odnosi się do sytuacji, w której po nałożeniu farba tworzy warstwę matową, zamgloną lub półprzezroczystą, która może nawet odbarwić się na biało w trakcie schnięcia. Zjawisko to występuje na skutek wilgotnego placu budowy, wysokiej zawartości wilgoci w powietrzu, szybkiej parowania rozpuszczalnika oraz gwałtownego spadku temperatury otoczenia, co powoduje skraplanie się pary wodnej na powierzchni warstwy farby i może prowadzić do wytrącenia żywic lub polimerów, a tym samym do odbarwienia się farby na biało. Aby zapobiec temu zjawisku, należy stosować rozpuszczalniki organiczne o wysokiej temperaturze wrzenia i wolnym tempie parowania lub wstępnie nagrzać powierzchnię pod malowanie (o ok. 10 °C powyżej temperatury otoczenia). Należy zwrócić uwagę na temperaturę, wilgotność powietrza oraz tempo parowania rozpuszczalnika na placu budowy.

5. Pozostaw olej i śmiej się

Po naniesieniu farby powłoka malarska na powierzchni kurczy się, przypominając wodę na papierze woskowanym, z plamami i odsłonięciem warstwy podstawowej. Zjawisko to wynika głównie z niskiej zdolności zwilżania powierzchni przez farbę, co uniemożliwia jej utworzenie jednolitej powłoki i powoduje kurczenie się oraz tworzenie kropelek. Dodatkowo cienka powłoka malarska jest również bardziej podatna na kurczenie się. Możliwe przyczyny obejmują zbyt gładką lub tłustą powierzchnię, nieprawidłowe przechowywanie i dojrzewanie farby, zanieczyszczenie farby tłuszczem lub innymi zanieczyszczeniami, niewłaściwe parowanie rozcieńczalnika, niewystarczające przygotowanie powierzchni, dostanie się oleju lub wody do rurociągu pistoletu natryskowego, niską temperaturę otoczenia podczas aplikacji lub zbyt dużą lepkość farby.

6. Powolne schnięcie i ponowne przyczepianie się

Po nałożeniu powłoki, jeśli czas tworzenia się warstwy przekracza określony w warunkach technicznych produktu czas schnięcia lub jeśli powłoka nie utwardza się, nie staje się twarda albo wysycha jedynie na powierzchni, ale nie w głębi, mogą wystąpić takie problemy. Ponowne przyklejanie się (re-adhesion) zachodzi wtedy, gdy po wyschnięciu lub utwardzeniu powłoka pozostaje lepka. Przyczyny obu tych problemów są podobne. Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na jakość powłoki; stosowanie rozcieńczaczy o wolnym tempie parowania lub nakładanie zbyt grubej warstwy może ograniczyć utlenianie do powierzchni, uniemożliwiając całkowite wyschnięcie warstwy dolnej. Dlatego powłokę należy nakładać cienko i równomiernie, nawet jeśli oznacza to konieczność naniesienia kilku warstw. Jeśli podkład nie jest w pełni wyschnięty, może to również wpływać na proces schnięcia, wydłużając czas schnięcia lub powodując ponowne przyklejanie się. Aby temu zapobiec, można stosować rozcieńczacze o szybszym tempie parowania, zwiększyć temperaturę miejsca aplikacji lub dodać odpowiednie dodatki.

7. Otworki (pinholes)

Na warstwie lakieru mogą powstawać igiełkowate, małe otwory lub porowatość przypominająca skórę, o średnicy około 100 µm – nazywane są one otworami igielnymi (pinholes). Zjawisko to jest zasadniczo podobne do „śmiechu” (grinning), gdy w trakcie procesu tworzenia się warstwy niektóre jej obszary pozostają niepomalowane. Jednak otwory igielne przechodzą bezpośrednio przez całą grubość warstwy aż do powierzchni podłoża. W przeciwieństwie do tego, kurczenie się powoduje pozostawienie bardzo cienkiej warstwy resztkowej. Główną przyczyną powstawania otworów igielnych jest obecność pęcherzyków powietrza, słabe zwilżanie pigmentów lub zbyt cienka warstwa lakieru. Problem ten może wynikać zarówno z techniki nakładania powłoki, jak i z samego procesu malowania. Aby zapobiec powstawaniu otworów igielnych, konieczne jest ścisłe przestrzeganie procedur technologicznych, w tym skuteczne rozwiązywanie takich problemów jak nieodpowiedni dobór i mieszanie rozcieńczaczy, niedostateczna dyspersja pigmentów, słabe usuwanie pęcherzyków powietrza z masy lakierowej, brudne powierzchnie pod malowanie oraz niekorzystne warunki środowiskowe podczas malowania.

8. Pianienie

Część warstwy lakieru unosi się od podłoża lub warstwy bazowej, wypełniona cieczą lub gazem, co powoduje powstanie okrągłych wypukłości na powierzchni warstwy lakieru. W większości przypadków przyczyną tego zjawiska są błędy wykonawcze, głównie spowodowane obecnością wilgoci lub lotnych cieczy w warstwie lakieru. Aby zapobiec temu zjawisku, powierzchnia do malowania musi być czysta, warstwa lakieru musi być sucha oraz nie powinna być przechowywana w środowisku o wysokiej wilgotności. Dodatkowo porowate podkładki należy uszczelnić.

9. Skórka pomarańczy

Podczas natrysku, jeśli nie powstaje gładka, sucha warstwa, lecz pojawia się nieregularna tekstura przypominająca skórkę pomarańczy, zjawisko to nazywane jest efektem skórki pomarańczy. Głównymi przyczynami tego problemu są dwa czynniki: nieodpowiednie techniki nanoszenia oraz szybka parowanie składników o wysokiej lotności. Aby zapobiec temu zjawisku, można zastosować większe ilości rozcieńczalnika, najlepiej zawierającego rozpuszczalniki o wyższej temperaturze wrzenia. Pomocne mogą być również dostosowanie wielkości dyszy, odległości między pistoletem natryskowym a powierzchnią malowaną oraz dodanie środków wyrównujących.

10. Zmarszczki

Zmarszczanie występuje, gdy warstwa lakieru naniesiona bezpośrednio na warstwę bazową lub wysuszoną gruntówkę tworzy fałdy w trakcie procesu schnięcia. Fałdy te pojawiają się jako nieregularne, grzbietowate guzki spowodowane nierównomiernym schnięciem warstw wewnętrznej i zewnętrznej. Zjawisko to jest często wywoływane nadmiarem przyspieszacza schnięcia, który powoduje, że szybciej schnąca warstwa powierzchniowa zakrywa wolniej schnącą warstwę wewnętrzną, nie pozostawiając jej miejsca do rozszerzania się i powodując jej skurcz ku górze, co prowadzi do powstawania fałdów. Dodatkowo do powstania fałdów może prowadzić również zbyt grube naniesienie warstwy lakieru, nieprawidłowe schnięcie warstwy zewnętrznej, umieszczanie lakierowanego przedmiotu w intensywnym świetle słonecznym lub stosowanie zbyt wysokich temperatur pieczenia. Aby rozwiązać ten problem, można zastosować takie metody jak zmniejszenie ilości przyspieszacza schnięcia, dodanie wolniej schnącego lakieru tego samego typu oraz dobór odpowiednich rozcieńczaczy. Ponadto zastosowanie techniki malowania w krzyż, a także gwałtowne podnoszenie temperatury w trakcie pieczenia mogą również powodować to zjawisko.

11. Słaba pokrywa dolna, odsłonięta dolna część

Po nałożeniu warstwy farby podstawowa warstwa jest nadal widoczna gołym okiem. Jeśli zjawisko to występuje wskutek pominięcia obszaru przy malowaniu lub zbyt cienkiego nałożenia farby, nazywane jest ono „odsłonięciem”. Problem ten wynika zazwyczaj z niewystarczającej pokrywającości farby, niskiej zawartości pigmentu, osiadania niezmieszanych cząsteczek pigmentu oraz zbyt dużej rozcieńczoności farby. Aby rozwiązać te problemy, oprócz wyboru odpowiedniej farby należy podczas jej stosowania dokładnie wymieszać farbę, starannie ją nakładać oraz używać farb o wysokiej pokrywającości.

12. Utrata światła

Gdy warstwa wykończeniowa wysycha, a nie osiąga pożądanego połysku lub gdy połysk stopniowo maleje po kilku godzinach lub tygodniach, zjawisko to określane jest jako utrata połysku. Naturalne zjawisko stopniowego zmniejszania się połysku powłoki wraz z upływem czasu w wyniku starzenia się nie jest uznawane za utratę połysku. Z punktu widzenia samej powłoki przyczynami problemów są często nieodpowiedni skład formuły, niewłaściwy dobór i mieszanie pigmentów, nieodpowiedni stopień polimeryzacji żywic oraz słaba wzajemna rozpuszczalność składników. Z punktu widzenia procesu nanoszenia powłoki problemy mogą wynikać z niedostatecznego przygotowania powierzchni podkładanej, chropowatości powierzchni powłoki oraz nadmiernego wchłaniania przez warstwę wykończeniową. Istotną rolę odgrywają również czynniki klimatyczne: w zimne dni para wodna kondensuje się na powierzchni, co powoduje utratę połysku przez powłokę. W przypadku powłok pieczonych, jeśli przedmioty są umieszczane w urządzeniu pieczącym zbyt wcześnie, warstwa powłoki może nie mieć wystarczająco dużo czasu na wypoziomowanie się, co prowadzi do gromadzenia się pigmentów na powierzchni i tworzenia porów – obserwowanych gołym okiem jako utratę połysku. Aby zapobiec temu zjawisku, należy starannie przygotować powierzchnię do malowania, zapewniając jej gładkość i brak szczelin, ściśle przestrzegać określonych warunków suszenia oraz stosować odpowiednią warstwę uszczelniającą w razie konieczności.

13. Posypywanie

Pod wpływem czynników klimatycznych powłoka malarska może ulec uszkodzeniom powierzchniowym lub zacząć się mącznić wraz ze spadkiem połysku. Zjawisko to zwykle przyjmuje postać białawej warstwy, a po dotknięciu powierzchni farby cząstki pigmentu łatwo przyczepiają się do palców – jest to tzw. mącznienie. Powstaje ono w wyniku długotrwałej ekspozycji powłoki malarskiej na działanie promieniowania UV, co prowadzi do utraty przyczepności farby w pobliżu cząstek pigmentu. Mącznienie ogranicza się wyłącznie do warstwy powierzchniowej; w danym momencie występuje jedynie niewielka ilość proszku, podczas gdy niższe warstwy powłoki malarskiej pozostają nadal nietknięte, aż do momentu całkowitego ich uszkodzenia. Stopień mącznienia zależy od takich czynników jak rodzaj podłoża, rodzaj pigmentu oraz stosunek pigmentu do podłoża. Do czynników zewnętrznych przyczyniających się do mącznienia należą warunki naturalne, w jakich znajduje się powłoka malarska, np. promieniowanie UV, wilgotność, tlen, klimat morski oraz korozja chemiczna. Jeśli powłoka malarska jest zbyt cienka lub jeśli przed jej całkowitym wyschnięciem zostanie narażona na deszcz, mgłę, mróz lub rosę, mącznienie może wystąpić wcześniej niż zwykle. Dlatego wybór odpowiedniego typu farby jest kluczowy. Na przykład powłoki epoksydowe, które charakteryzują się dobrą odpornością na korozję, mają słabe właściwości odporności na warunki atmosferyczne i mogą prowadzić do wczesnego mącznienia. To samo dotyczy farb asfaltowych. Podczas nanoszenia należy zadbać o osiągnięcie odpowiedniej grubości powłoki malarskiej.

14. Pęknięcia

Zjawisko powstawania pęknięć na warstwie lakieru nazywane jest pękaniem. Można je podzielić na pęknięcia drobne, grube oraz pęknięcia typu crazing (siatkowate), które są wszystkie objawami starzenia się warstwy lakieru. Pęknięcia typu crazing oznaczają przebicie warstwy lakieru aż do podłoża, co prowadzi do odsłonięcia materiału lub pęknięcia nieprzenikającego w całości przez warstwę lakieru, przyjmującego kształt przypominający wzór na skorupie żółwia. Większość warstw lakieru rozwija pęknięcia typu crazing po długotrwałym użytkowaniu, co świadczy o utracie funkcjonalności powłoki i konieczności jej ponownego nałożenia; nie jest to uznawane za wadę. Wadliwe pękanie odnosi się do wystąpienia pęknięć typu crazing w warstwie lakieru krótko po jej nałożeniu. Zazwyczaj wynika to z niezgodności między podkładem a warstwą wykończeniową, np. nałożenia twardej warstwy lakieru na podkład olejowy o długim czasie schnięcia, co prowadzi do braku elastyczności warstwy lakieru i powstania nierównomiernych sił rozszerzania się i kurczenia się pomiędzy obiema warstwami. Jeśli podkład nie jest całkowicie wyschnięty, warstwa lakieru jest zbyt gruba, a warstwa wykończeniowa została nałożona przed pełnym wyschnięciem podkładu, najbardziej prawdopodobne jest powstanie pęknięć. Pęknięcia spowodowane czynnikami zewnętrznymi mogą również być bardzo intensywne. W regionach tropikalnych wysokie temperatury i wilgotność powodują rozszerzanie się i kurczenie się warstwy lakieru wskutek zmian temperatury oraz częste wchłanianie i parowanie wody, co łatwo prowadzi do powstawania pęknięć typu crazing. Dodatkowo, niedostateczne wymieszanie farby przed użyciem, zmianę pierwotnego składu formuły lub stosowanie farby przeznaczonej do wnętrz na powierzchniach metalowych na zewnątrz mogą również powodować pęknięcia typu crazing. Problem pęknięć drobnych i grubych można rozwiązać poprzez dobór bardziej odpornych farb oraz zapewnienie, że utworzona po nałożeniu warstwa lakieru będzie odpowiednio reagować na siły rozszerzania się i kurczenia się podłoża. W przypadku pęknięć typu crazing szczególnie istotne jest stosowanie kompatybilnych farb.

15. Odłuszczanie się

Gdy warstwa lakieru pęka i traci przyczepność, ostatecznie odrywa się od powierzchni lub oddziela się od podkładu, co prowadzi do dwóch głównych problemów: łuszczenie się warstwy w małych kawałkach lub całkowite odrywanie się całej warstwy. Problemy te są często spowodowane nieodpowiednią obróbką powierzchni, nieodpowiednim doborem podkładu (np. zbyt twardą warstwą podkładu, utrudniającą przyczepianie się wykończeniowego lakieru lub podkładem o zbyt wysokiej połyskowości), błędami wykonawczymi, nadmierną grubością warstwy lakieru lub niewystarczającym suszeniem między poszczególnymi warstwami lakieru, zwłaszcza przy ekspozycji na wilgoć. Całkowite odrywanie się warstwy może wynikać z niezgodności dwóch warstw farby, zanieczyszczenia między warstwami lub intensywnego proszkowania warstwy lakieru.

16. Rdza

Nieco po nałożeniu czarnego lakieru na metal mogą pojawić się czerwone smugi pod warstwą lakieru lub plamy rdzy przebijające przez warstwę lakieru. Początkowo warstwa lakieru przyjmuje odcień żółty, a następnie pęka, co prowadzi do powstawania wgnieceń, otworów igiełkowych oraz korozji pod warstwą lakieru – zjawisko to określane jest ogólnie jako rdzewienie. Przyczyną jest niska jakość powierzchni podłoża, niecałkowite usunięcie istniejącej rdzy, niewłaściwe lub niedostateczne przygotowanie powierzchni przed lakierowaniem, niekompletne fosfatacja lub niepełna warstwa lakieru (np. obecność otworów igiełkowych lub miejsc niepokrytych). Dodatkowymi przyczynami mogą być słaba odporność lakieru na korozję, zbyt cienka warstwa lakieru oraz brak odpowiedniego zakrycia otworów igiełkowych między poszczególnymi warstwami. Woda i tlen mogą wniknąć przez te niedoskonałości, wywołując korozję elektrochemiczną. Przed lakierowaniem przedmiot należy dokładnie oczyścić, a jeśli to możliwe – przeprowadzić fosfatację, aby zapewnić integralność warstwy lakieru; celem jest pokrycie lakierem zarówno powierzchni wewnętrznej, jak i zewnętrznej przedmiotu.